NIH Bütçesinden Pentagon'a Araştırma Fonu Aktarımı: Bilim Dünyasında Şok Etkisi

İki Kurum Arasında Sıra Dışı Anlaşma

Geçtiğimiz hafta sonu, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) ile Savunma Bakanlığı (DoD) arasında imzalanan bir mutabakat metni kamuoyuna yansıdı. Anlaşmaya göre NIH, Kongre tarafından kendisine ayrılan bütçenin bir kısmını, Savunma Bakanlığı'nın araştırma projelerini finanse etmek için kullanacak. Bu hamle, iki kurum arasındaki bütçe uçurumu ve NIH liderliğinin daha önce açıkça reddettiği araştırma alanlarına fon sağlanacak olması nedeniyle bilim dünyasında şaşkınlıkla karşılandı.

Anlaşma metninde, aktarılacak fonların "pandemi influenza, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (CBRN) tehditler ile ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklara karşı tıbbi önlemlerin ileri geliştirilmesini destekleyeceği" belirtiliyor. Para, NIH bünyesindeki Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü'nün (NIAID) bütçesinden karşılanacak. Kongre, NIAID'e 2026 yılı için 6,6 milyar dolar (yaklaşık 6,6 milyar dolar) kaynak ayırmış durumda. Ancak bu bütçenin ne kadarının Savunma Bakanlığı'na aktarılacağı açıklanmış değil.

Bütçe Uçurumu ve Tartışmalar

İki kurum arasındaki bütçe farkı dikkat çekici boyutlarda. Savunma Bakanlığı'nın 2026 bütçesi yaklaşık 1 trilyon dolar (yaklaşık 50 trilyon TL) iken, NIH'in toplam bütçesi bunun çok altında. Nature dergisinin haberine göre, Savunma Bakanlığı başlangıçta NIAID bütçesinin üçte birini talep etmiş ancak bu oran yaklaşık yüzde 10'a çekilmiş. Savunma Bakanlığı'nın bütçesi, İran ile devam eden açık uçlu çatışma nedeniyle ciddi bir baskı altında.

Anlaşmanın zamanlaması da dikkat çekici. NIH, Kongre'nin tahsis ettiği fonları kullanmakta zorlanırken, bu aktarım bazı senatörlerin tepkisini çekti. Demokrat Senatör Patty Murray, anlaşmanın Kongre onayı olmadan Pentagon'a para transfer etmek için kullanıldığını öne sürdü. Bazı uzmanlarsa bunun, biyogüvenlik araştırmalarını NIH'ten alıp Pentagon'a kaydırma yönündeki daha geniş kapsamlı bir çabanın parçası olabileceğini belirtiyor.

Liderliğin Reddettiği Araştırmalara Fon

Anlaşmanın en çarpıcı yönlerinden biri, NIH'in kendi liderliğinin açıkça reddettiği araştırmaları finanse edecek olması. Trump yönetimi öncesinde NIAID, ortaya çıkan hastalıkların biyolojisini incelemek ve potansiyel savunma mekanizmaları geliştirmek için kapsamlı çalışmalara fon sağlıyordu. Ancak bu yılın başında NIAID ve NIH başkanları yayımladıkları bir yorum yazısında, ajansın görev alanından biyogüvenlik araştırmalarının çıkarılmasını ve pandemi hazırlığı gibi konuların reddedilerek "Amerikalıların şu anda karşı karşıya olduğu en etkili bulaşıcı hastalıklara" odaklanılmasını açıkça talep etmişti.

Yeni anlaşma ise tam tersine, "ABD'yi gelecekteki pandemi türlerinden, CBRN tehditlerinden ve diğer ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklardan korumak" için harcanacak fonları içeriyor. Yani NIH, liderliğinin yapılmasını istemediği araştırmalar için Savunma Bakanlığı'na para aktaracak. Bu durum, kurum içindeki çelişkiyi gözler önüne seriyor.

Anlaşmanın sonuçlarını değerlendirmek oldukça güç. Metin son derece muğlak ve harcama verileri açıklanana kadar etkileri tam olarak anlaşılamayacak. Ancak Kongre'nin son dönemdeki tutumu, bu tür harcamaları yasaklayabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Bilim camiası, bu sıra dışı fon aktarımının araştırma önceliklerini nasıl etkileyeceğini merakla bekliyor.